scăpa

scăpa (Rumence)
Anlam ve Kullanım / Meaning and Usage
Türkçe: “kurtulmak; kaçırmak; düşürmek; serbest bırakmak”
English: “to escape, to get rid of; to miss; to drop; to let go”

Kelime Türü / Part of Speech:
Fiil (Verb – Düzenli) / Verb (Regular)

TEMEL TANIMLAR VE ANLAMLAR / KEY DEFINITIONS AND MEANINGS

“Scăpa” fiili, bağlama göre birbirinden farklı ama bağlantılı bir dizi anlam taşır. Temelinde “bir şeyden uzaklaşma, özgür olma veya kontrolü kaybetme” fikri yatar.

1. KURTULMAK (Kendini kurtarma):
   Tehlikeli, istenmeyen veya rahatsız edici bir durumdan veya yerden uzaklaşmak, özgür olmak.

   • “A scăpat din închisoare.”
     → “Hapishaneden kaçtı/kurtuldu.”
     → “He escaped from prison.”

2. KURTULMAK (Bir şeyden kurtulma):
   İstenmeyen bir şeyi elden çıkarmak veya ondan kurtulmak.

   • “Vreau să scap de durerile de cap.”
     → “Baş ağrılarından kurtulmak istiyorum.”
     → “I want to get rid of my headaches.”

3. KAÇIRMAK (Fırsat, hedef vb.):
   Bir fırsatı değerlendirememek veya bir hedefi vuramamak.

   • “Am scăpat o oportunitate fantastică.”
     → “Harika bir fırsatı kaçırdım.”
     → “I missed a fantastic opportunity.”

4. DÜŞÜRMEK (Elden bırakma):
   İstemeden elindeki bir şeyi yere düşürmek.

   • “A scăpat paharul.”
     → “Bardağı düşürdü.”
     → “He dropped the glass.”

5. SERBEST BIRAKMAK, SALIVERMEK:
   Tutulan bir şeyi veya birini elinden bırakmak, serbest bırakmak.

   • “Scapă-mă din mână!”
     → “Elimi bırak!”
     → “Let go of my hand!”

KÖKEN BİLGİSİ / ETYMOLOGY
Kelimenin kökeni belirsizdir, ancak büyük olasılıkla Latince “excapāre” fiilinden türemiştir. “Excapāre”, “kaçmak, kurtulmak” anlamlarına gelir (“ex-” = dışarı, + “capāre” = yakalamak ile ilgili). Bu köken, fiilin “kaçmak, kurtulmak” anlamını açıklamaktadır. Diğer Romen dillerinde doğrudan bir eşdeğeri yoktur, bu da onu Rumencenin karakteristik fiillerinden biri yapar.

EŞ ANLAMLILAR & YAKIN ANLAMLILAR / SYNONYMS & RELATED WORDS

Kurtulmak için:

• a evada → kaçmak (to escape – daha resmi)

• a se elibera → kurtulmak, serbest kalmak (to free oneself)

• a se descotorosi → bir şeyden kurtulmak (to get rid of something)

Kaçırmak için:

• a pierde → kaybetmek (to lose)

• a rata → kaçırmak (to miss)

Düşürmek için:

• a pica → düşmek (to fall)

• a lăsa să cadă → düşmesine izin vermek (to let fall)

ZIT ANLAMLILAR / ANTONYMS

Anlama göre değişir:

• a prinde → yakalamak (to catch)

• a captura → ele geçirmek (to capture)

• a reține → tutmak, alıkoymak (to retain, to hold back)

• a păstra → saklamak, korumak (to keep)

• a ține → tutmak (to hold)

• a exploata → değerlendirmek (bir fırsatı) (to exploit)

ÖNEMLİ İFADELER VE KALIPLAR / IMPORTANT PHRASES & COLLOCATIONS

• a scăpa cu viață → canını kurtarmak (to escape alive)

• a scăpa de cineva/ceva → birinden/bir şeyden kurtulmak (to get rid of someone/something)

• a scăpa din mână → elinden kaçırmak/düşürmek (to let slip from one’s hand)

• a scăpa din vedere → gözden kaybetmek (to lose sight of)

• a-i scăpa cuiva ceva → bir şeyi ağzından kaçırmak (to let something slip – e.g., a secret)

• a scăpa basma curată → paçayı kurtarmak (to get off scot-free)

• Scapă! → Defol! (Get lost! – kaba)

• M-ai scăpat! → Beni kurtardın! (You saved me!)

ÇEKİM / CONJUGATION (Prezent Indicativ – Geniş Zaman)

A scăpa (Düzenli bir fiildir, “-a” ile biter. “Scap-” kökü üzerinden çekimlenir)

ÖRNEK CÜMLELER / EXAMPLE SENTENCES

1. “Șoarecele a scăpat din capcana.”
   → “Fare, kapanın içinden kaçtı.”
   → “The mouse escaped from the trap.”

2. “Am scătat autobuzul și am întârziat la muncă.”
   → “Otobüsü kaçırdım ve işe geç kaldım.”
   → “I missed the bus and was late for work.”

3. “Scapă odată de lucrurile vechi din pod!”
   → “Bir kere olsun tavan arasındaki eski eşyalardan kurtul!”
   → “Get rid of the old things in the attic once and for all!”

4. “I-a scăpat o vorbă și a divulgat secretul.”
   → “Ağzından bir kaçırdı ve sırrı ifşa etti.”
   → “He let a word slip and disclosed the secret.”

5. “Ferește-te! Scapă o cărămidă de pe acoperiș!”
   → “Dikkat et! Çatıdan bir tuğla düşüyor!”
   → “Watch out! A brick is falling from the roof!” (Literally: “is escaping”)